โดยปกติผู้หญิงจะเริ่มมีประจำเดือนครั้งแรกในช่วงอายุ 12-13 ปี และจะเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน ในช่วงอายุประมาณ 45-55 ปี แต่ในบางกรณีที่มีอาการป่วย หรือได้รับการรักษาที่กระทบต่อรอบเดือนก็อาจทำให้ประจำเดือนหมดก่อนวัยได้เช่นกัน
ประจำเดือน คืออะไร ?
ประจำเดือน หรือ รอบเดือน หรือ ระดู (Menstruation หรือ Period) คือ เยื่อบุโพรงมดลูกที่หลุดลอกออกมาทุกเดือนทางช่องคลอด โดยร่างกายของผู้หญิงจะมีการสร้างเยื่อบุโพรงมดลูกเพื่อเตรียมไว้ให้ไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิมาฝังตัว เพื่อเจริญเติบโตเป็นทารกต่อไป แต่หากเดือนนั้นไข่ที่ตกไม่ได้รับการปฏิสนธิ ตัวเยื่อบุโพรงมดลูกที่ร่างกายสร้างขึ้นมาแต่ไม่ได้ใช้งาน ก็จะหลุดลอกออกมาเป็นเลือดประจำเดือน
ประจำเดือนจะมีความแตกต่างกันไปในแต่ละคน ส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นทุก 21 – 35 วัน แต่ละรอบจะอยู่นาน 3-7 วัน การที่เราต้องมีการสร้างเยื่อโพรงมดลูกใหม่เสมอก็เพื่อให้พร้อมต่อการฝังตัวของตัวอ่อน จึงทำให้เกิดวงโคจรของประจำเดือนแบบนี้ขึ้นมา ซึ่งก็จะขึ้นๆ ลงๆ ตามระดับของฮอร์โมนเพศด้วย
อาการช่วงเป็นประจำเดือน
ผู้หญิงมักมีประจำเดือนครั้งละประมาณ 3-7 วัน หากมีรอบเดือนปกติ จะมาตรงกันในทุก ๆ เดือน ทั้งนี้ ก่อนถึงช่วงมีประจำเดือน ผู้หญิงบางคนอาจมีอาการของกลุ่มอาการก่อนมีประจำเดือน (Premenstrual Syndrome: PMS) ซึ่งอาจส่งผลทางร่างกายและจิตใจ ดังนี้
อาการทางร่างกาย ได้แก่
- ปวดศีรษะ
- อาการปวดท้องประจำเดือน โดยจะรู้สึกปวดบีบบริเวณท้องหรือท้องน้อย
- ท้องอืด
- น้ำหนักขึ้น
- ท้องผูกหรือท้องเสีย
- อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
- ง่วงนอนผิดปกติ
- เจ็บหน้าอก หรือเต้านมคัดตึง
- สิวขึ้น
- เป็นตะคริว หรือมีอาการปวดบริเวณกล้ามเนื้อ ข้อต่อ และหลังส่วนล่าง
- รู้สึกอยากอาหารมากกว่าปกติ
- ความต้องการทางเพศต่ำ
อาการทางด้านจิตใจ และพฤติกรรม ได้แก่
- มีอารมณ์เศร้าหรือเสียใจ
- โกรธหรือหงุดหงิดง่าย และอาจมีพฤติกรรมก้าวร้าว
- อารมณ์แปรปรวน
- วิตกกังวลง่าย
- มีพฤติกรรมแยกตัวจากเพื่อน ครอบครัว หรือคนรอบข้าง
- ไม่มีสมาธิ ไม่กระตือรือร้น
ลักษณะของประจำเดือนที่มาปกติ
- ช่วงเวลาที่มีประจำเดือนในแต่ละครั้ง จะอยู่ในช่วงประมาณ 3-7 วัน
- ประจำเดือนจะมามากที่สุดภายในช่วง 2 วันแรก
- ประจำเดือนอาจมีสีแดงเข้ม สีน้ำตาล หรือสีดำ ซึ่งไม่ใช่เรื่องน่าตกใจ เพราะประจำเดือนที่มีสีคล้ำ คือ เยื่อบุโพรงมดลูกเก่าที่ถูกขับออกมาเท่านั้น
โดยทั่วไป สามารถเตรียมตัวรับมือและรู้ถึงวันที่จะมีประจำเดือนโดยคร่าว ๆ ได้ด้วยการจดบันทึกวันแรกที่ประจำเดือนมา หากประจำเดือนมาตามปกติ จะมาในวันเดียวกันของเดือนถัดไป หรืออาจคลาดเคลื่อนจากวันเดิมเพียงเล็กน้อย
ลักษณะของประจำเดือนที่มาไม่ปกติ
หากพบความเปลี่ยนแปลงของรอบเดือน หรือมีอาการผิดปกติติดต่อกันนานกว่า 3 รอบเดือน ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจอย่างละเอียด ดังนี้
- มีประจำเดือนมาติดต่อกันนานเกินกว่า 7 วัน
- ประจำเดือนไม่มาเป็นเวลานานเกินกว่า 90 วัน
- มีรอบเดือนผิดปกติอย่างฉับพลัน หรือมีความเปลี่ยนแปลงโดยไม่ทราบสาเหตุ เช่น มาถี่เกินไป หรือมาช้าเกินกว่ารอบเดือนปกติ
- ประจำเดือนมามากกว่าปกติ
- มีอาการปวดประจำเดือนอย่างรุนแรง
- มีไข้สูง หรือรู้สึกไม่สบายอย่างเฉียบพลันหลังจากใช้ผ้าอนามัยแบบสอด
- เด็กผู้หญิงในวัยเจริญพันธุ์ที่มีประจำเดือนช้ากว่าอายุ 15 ปี
ภาวะแทรกซ้อนของประจำเดือน
- โรคโลหิตจาง การสูญเสียเลือดจากประจำเดือนมากเกินไป อาจส่งผลให้ร่างกายมีปริมาณเม็ดเลือดแดงลดลงและต้องการธาตุเหล็กในการผลิตฮีโมโกลบินมากขึ้น ซึ่งหากร่างกายไม่ได้รับธาตุเหล็กอย่างเพียงพอก็จะทำให้เกิดโรคโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในที่สุด โดยอาการของโรคหิตจางที่สังเกตเห็นได้ชัดคือ อ่อนเพลียและเหนื่อยง่ายผิดปกติ
- อาการปวดประจำเดือนที่รุนแรง การมีประจำเดือนมากผิดปกติจะส่งผลให้ผู้หญิงปวดประจำเดือนรุนแรงยิ่งขึ้น จนทำให้วิธีบรรเทาอาการด้วยตนเองอย่างการประคบร้อนและการรับประทานยาระงับปวดนั้นใช้ไม่ได้ผล และอาจต้องเข้ารับการตรวจทางการแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่ชัดเจนต่อไป
การดูแลตัวเองช่วงเป็นประจำเดือน
ช่วงเป็นประจำเดือน กล้ามเนื้อที่มดลูกจะบีบ และคลายตัวมากกว่าปกติ ทำให้ผู้หญิงอาจรู้สึกไม่สบายหรือปวดเกร็งบริเวณท้องน้อยได้ การดูแลตัวเองเพื่อบรรเทาอาการสามารถทำได้ ดังนี้
- ผ้าอนามัย เป็นแผ่นซับเลือดประจำเดือน ใช้แล้วทิ้ง มี 2 ชนิดคือ ผ้าอนามัย แบบภายนอก และผ้าอนามัย แบบสอด เมื่อเป็นประจำเดือนครั้งแรก ควรใช้ผ้าอนามัยแบบภายนอก เพื่อความสะดวก
- ถุงน้ำร้อน ไว้ใช้ประคบร้อนที่ท้อง เมื่อปวดท้องตอนเป็นประจำเดือน
- การรับประทานยาในกลุ่ม NSAIDs ได้แก่ ยาเมเฟนามิกแอคซิด ยานาพรอกเซน ยาไอบูโพรเฟน ยาระงับอาการปวด เป็นต้น
- หากมีอาการปวดประจำเดือนมากจนกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่อาจส่งผลให้ปวดมากขึ้น
- พักผ่อนให้มาก หรือหากิจกรรมที่ช่วยให้รู้สึกผ่อนคลาย และบรรเทาอาการปวด เช่น การฝึกหายใจ โยคะ หรือไทชิ
- หากอาการยิ่งรุนแรงขึ้นหรือเรื้อรังผิดปกติ ควรไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจรักษา เพราะอาการปวดนั้นอาจเป็นสัญญาณบ่งบอกปัญหาสุขภาพได้
สิ่งที่ควรสังเกตเมื่อมีประจำเดือน
เมื่อประจำเดือนนั้นไม่ใช่เลือดเสีย เป็นแค่เลือดของเยื่อบุโพรงมดลูกที่หลุดลอกออกมาเท่านั้น สิ่งที่เราควรสังเกตและให้ความสำคัญเมื่อมีประจำเดือน มีดังนี้
- ปริมาณประจำเดือน โดยปกติแล้วในแต่ละรอบผู้หญิงจะมีประจำเดือนครั้งละประมาณ 80 cc หรือต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยทุก 2 – 3 ชั่วโมง โดยปริมาณจะน้อยลงเรื่อย ๆ แต่ถ้าประจำเดือนมามากจนต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยทุกชั่วโมง หรือมีเลือดมากทุกวัน หรือประจำเดือนมามากกว่า 8 วัน อาจเกิดความผิดปกติขึ้นในร่างกาย ควรไปพบแพทย์
- ความสม่ำเสมอ รอบเดือนของแต่ละคนนั้นไม่เท่ากัน แต่โดยเฉลี่ยแล้วประจำเดือนแต่ละครั้งจะห่างกัน 28 วัน แต่ถ้าประจำเดือนครั้งถัดไปมาตั้งแต่วันที่ 21 หรือจนวันที่ 35 แล้วก็ยังไม่มา ควรไปปรึกษาแพทย์
- ลักษณะของเลือด หากเลือดที่ออกมามีลักษณะเป็นลิ่มเลือดสีแดงสด แดงคล้ำ หรือเลือดประจำเดือนเป็นก้อน อาจเป็นสัญญาณของความผิดปกติในร่างกายได้
- สีของประจำเดือน ปกติแล้วสีของประจำเดือนจะเป็นสีแดงสด แดงเข้ม หรือสีเกือบดำ แต่ถ้าประจำเดือนสีจางหรือสีคล้ายน้ำเหลือง ควรไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ
สีประจำเดือน บ่อบอกอะไรได้บ้าง
- สีแดงสด หากเป็นมากกว่า 7 วัน ควรปรึกษาแพทย์
- สีแดงเข้ม เป็นเลือดปกติที่ตกค้างอยู่ภายใน
- สีชมพู เกิดจากฮอร์โมนเอสโตรเจนต่ำ มักเกิดกับผู้ออกกำลังกายอย่างหนักหรือมีภาวะซีด
- สีแดงอมส้ม เลือดปนหนอง มีกลิ่นเหม็น อาจมีการติดเชื้อภายในช่องคลอด
- สีแดงปนเทา หากมีอาการคัน อาจติดเชื้อแบคทีเรีย
- สีน้ำตาล เป็นปกติ อาจพบได้ก่อนระยะมีประจำเดือนหรือใกล้หมดประจำเดือน หรืออาจเกิดจากภาวะฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนต่ำ แต่หากมีกลิ่นเหม็นหรือคัน ควรปรึกษาแพทย์
- สีดำ มักพบในระยะประจำเดือนที่เพิ่งมาหรือกำลังจะหมด
หากประจำเดือนมาผิดปกติ ในรอบที่ไม่ใช่รอบประจำเดือน มีอาการตกขาวมีกลิ่นผิดปกติ และมีอาการเจ็บขณะร่วมเพศ หรืออาการปวดประจำเดือนมาก ไม่ใช่อาการปกติ อาจเกิดจากภาวะบางประการ เช่น เนื้องอกมดลูก เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ อุ้งเชิงกรานอักเสบ ปากมดลูกตีบ หรือ ช็อกโกแลตซีส เป็นต้น ควรปรึกษาแพทย์
ช่องทางการติดต่อ
สาขาลากูน่า
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาลากูน่า ตั้งอยู่ที่ 58/1 ตำบลเชิงทะเล อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต 83100
- เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – อาทิตย์ 09.00 – 21.00 น.
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 236 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/SXaeLrSU9Lx47YPH6
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://pmclaguna.youcanbook.me
สาขาในเมือง
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาเมืองภูเก็ต ตั้งอยู่ที่ 41/7-41/8 ตำบลตลาดเหนือ อำเภอเมืองภูเก็ต จ.ภูเก็ต 83000
- เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – อาทิตย์ 09.00 – 20.00 น.
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 228 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/yeU9qNArGg3qdwZw9
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://pmctown.youcanbook.me
สาขาหอนาฬิกา
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาหอนาฬิกา 206/8 ถ. ภูเก็ต ตำบลตลาดใหญ่ อำเภอเมืองภูเก็ต ภูเก็ต 83000
- เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – อาทิตย์ 10.00- 20.00น. (ช่วงเเรก)
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 696 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/svPvTabmmD1DHe9v9
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://phuketmedicalclinic.youcanbook.me
