โรคโปลิโอ เป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับกล้ามเนื้อ อาการของโรคคือ กล้ามเนื้ออ่อนแรงที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ดังนั้นการได้รับวัคซีนจึงเป็นสิ่งที่สำคัญ โดยวัคซีนที่เด็กทุกคนควรได้รับมีทั้งหมด 4 ชนิด ได้แก่ วัคซีนโปลิโอ วัคซีนคอตีบ วัคซีนไอกรน และวัคซีนบาดทะยัก เป็นวัคซีนที่ทางกระทรวงสาธารณสุขกำหนดให้เด็กไทยรับตามอายุ
โรคโปลิโอ คืออะไร?
โรคโปลิโอ (Poliomyelitis) คือ โรคติดต่อร้ายแรงจากเชื้อไวรัสที่ทำลายระบบประสาทก่อให้เกิดความผิดปกติ เช่น อัมพาต หายใจลำบาก มีความเสี่ยงพิการ หรือเสียชีวิตสูง ดังนั้นทุกคนจะต้องได้รับวัคซีนเพื่อป้องกันโรคนี้ตั้งแต่วัยเด็ก เพราะมักจะพบผู้ติดเชื้อมากกว่าผู้ใหญ่
สาเหตุโรคโปลิโอ
เชื้อไวรัสโปลิโอ (Poliovirus) อาศัยอยู่ภายในร่างกายของมนุษย์สามารถแพร่เชื้อได้จากการไอ จาม หรืออุจจาระ เมื่อสิ่งเหล่าปนเปื้อนมาในอาหาร น้ำดื่ม หรือการสัมผัสโดยตรงก็เกิดการติดเชื้อไวรัสนี้ได้ โดยจะเดินทางเข้าสู่ปาก คอ ลำไส้ ผ่านกระแสโลหิต สู่ระบบประสาทในที่สุด ซึ่งผู้ที่มีความเสี่ยง ได้แก่ สตรีมีครรภ์ที่ได้รับเชื้อ HIV หรือภูมิคุ้มกัน, ใกล้ชิดกับผู้ป่วย, อาศัยอยู่ในพื้นที่การระบาด, ได้รับการผ่าตัดเอาต่อมทอนซิลออกไป
อาการโรคโปลิโอ
ส่วนใหญ่มักไม่แสดงความผิดปกติ หรืออาจจะมีลักษณะเหมือนไข้หวัดทั่วไป แต่ที่รุนแรงสามารถแบ่งตามกลุ่มโรคได้
- เยื่อหุ้มสมองอักเสบ
- ปวดศีรษะ
- เจ็บคอ
- อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน
- ปวดหรือเมื่อยหลัง คอ แขน ขา หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง
ในสัปดาห์แรกหลังได้รับเชื้อ จะมีอาการคล้ายในกลุ่มข้างต้นที่กล่าวมา หลังจากนั้นมีความผิดปกติ ดังนี้
- ระบบประสาทอัตโนมัติไม่สามารถทำงานได้
- กล้ามเนื้อหดเกร็งอย่างรุนแรง
- แขนขาอ่อนแรง
- อาการอัมพาตของแขนขาแบบเฉียบพลัน (Acute Flaccid Paralysis, AFP)
- อาจเกิดอัมพาตของระบบทางเดินหายใจจนทำให้เสียชีวิตได้
การวินิจฉัยโรคโปลิโอ
- ผู้ป่วยที่ไม่มีอาการหรือ Abortive poliomyelitis ซึ่งมีอาการที่ไม่จำเพาะ ทั้งผู้ป่วยและแพทย์อาจไม่ได้นึกถึงว่าเกิดจากการติดเชื้อโปลิโอ แต่ในประเทศหรือในพื้นที่ที่มีการระบาดเกิดขึ้น อาจต้องใช้การตรวจทางห้องปฏิบัติการมาช่วยในการวินิจฉัยเพราะเป็นประโยชน์ในการควบคุมโรค
- ผู้ป่วยกลุ่มมีอาการเยื่อหุ้มสมองอักเสบ/ Nonparalytic poliomyelitis อาการจะเหมือนผู้ ป่วยที่เป็นโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อโรคอื่นๆ ซึ่งแพทย์จะใช้การตรวจวินิจฉัยทางห้อง ปฏิบัติการในการหาสาเหตุของเชื้ออื่นๆก่อนนึกถึงสาเหตุจากเชื้อโปลิโอเสมอ เนื่องจากโรคอื่นมียาสำหรับรักษา แต่โรคโปลิโอไม่มียาและสามารถหายเองได้ ยกเว้นแต่ในประเทศหรือในพื้น ที่ที่มีการระบาดเกิดขึ้นเช่นกันที่ต้องใช้การตรวจหาเชื้อโปลิโอด้วย
- สำหรับผู้ป่วยกลุ่มมีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง/ Paralytic poliomyelitis แพทย์จะใช้การตรวจวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการเพื่อแยกโรคอื่นๆที่อาจทำให้มีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรงได้ การตรวจที่จะช่วยยืนยันว่าเกิดจากเชื้อโปลิโอได้แก่ การเพาะเชื้อจากอุจจาระ จากน้ำไขสันหลัง และ/หรือจากลำคอ ร่วมกับการตรวจเลือดหาสารภูมิต้านทาน (Antibody) ที่จำเพาะต่อเชื้อโป ลิโอ หรืออาจใช้การตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อด้วยเทคนิคที่เรียกว่า พีซีอาร์ (PCR, Poly merase chain reaction)
การรักษาโปลิโอ
โรคโปลิโอเป็นโรคที่ไม่วิธีรักษาให้หาย การรักษาโรคโปลิโอจึงเน้นการรักษาตามอาการและการทำกายภาพบำบัดเพื่อเร่งฟื้นฟูกล้ามเนื้อส่วนต่าง ๆ และป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น ด้วยวิธีการดังนี้
- การนอนพักผ่อนให้เพียงพอ และให้การดูแลอย่างใกล้ชิด
- การให้ยาแก้ปวด เช่น ไอบูโพรเฟน (ibuprofen) เพื่อบรรเทาอาการปวด
- การใช้เครื่องช่วยหายใจแบบพกพา (Portable ventilators) เพื่อช่วยในการหายใจ
- การประคบอุ่นเพื่อช่วยบรรเทาอาการปวดกล้ามเนื้อ และอาการกล้ามเนื้อกระตุก
- การฝึกกลืน (Swallowing exercise) โดยการบริหารกล้ามเนื้อรอบปากและลิ้น ฝึกการดื่มน้ำ การทานอาหารเหลว
- การเข้าเฝือก (Splint) หรืออุปกรณ์ช่วยยึดลำตัวเพื่อช่วยจัดกระดูกสันหลัง และแขนขาให้อยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม
- การทำกายภาพบำบัด (Physical therapy) เพื่อป้องกันกระดูกผิดรูป และการสูญเสียกล้ามเนื้อ
การป้องกันโรคโปลิโอ
วิธีการการป้องกันโรคโปลิโอที่ดีที่สุดคือการรับฉีดวัคซีนป้องกัน และหยอดวัคซีนกระตุ้นซ้ำจนครบกำหนด และปฏิบัติตามหลักสุขบัญญัติดังนี้
- การรับวัคซีนป้องกันโรคโปลิโอ (IPV, OPV) โดยแพทย์กำหนดให้รับวัคซีนทั้งสิ้น 5 ครั้งเมื่อมีอายุครบ 2, 4, 6, และ 18 เดือน และรับวัคซีนกระตุ้นครั้งสุดท้ายเมื่อมีอายุครบ 4 ปี
- การปฏิบัติตามหลักสุขอนามัยที่ถูกต้อง ล้างมือทุกครั้งก่อนรับประทานอาหาร การขับถ่ายให้ถูกสุขลักษณะ
วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอ คืออะไร?
วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอ คือ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันที่เพียงพอ ช่วยในการป้องกันการติดเชื้อ ซึ่งส่งผลให้เกิดความเสี่ยงต่อความพิการในอนาคต โดยวัยเด็กเป็นวัยที่อยู่ในระหว่างการพัฒนาทำให้มีปฏิกิริยาตอบสนองต่อวัคซีนสูง ฉะนั้นการได้รับวัคซีนตามกำหนดถือว่าเป็นเรื่องสำคัญ
วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอมีกี่ชนิด?
วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอ ในปัจจุบันมี 2 ชนิด
วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอชนิดรับประทาน (Oral poliovirus vaccine หรือ Oral polio vaccine, OPV)
เป็นวัคซีนที่เตรียมขึ้นจากเชื้อไวรัสโปลิโอที่มีชีวิต โดยเพาะเลี้ยงเชื้อไวรัสโปลิโอในเซลล์เพาะเชื้อไวรัสนี้ จากนั้นนำมาผ่านกระบวนการที่ทำให้เชื้ออ่อนฤทธิ์ลง เพื่อให้ไม่ก่อเกิดโรคในผู้รับวัคซีนนี้ที่มีภูมิคุ้มกันปกติ และเนื่องจากเป็นวัคซีนฯที่กระตุ้นภูมิคุ้มกันโดยการเลียนแบบการติดเชื้อโปลิโอทางธรรมชาติ คือ บริหารวัคซีน/ให้วัคซีนด้วยวิธีรับประทาน จึงทำให้ผู้ได้รับวัคซีน มีภูมิคุ้มกันทั้งในลำไส้และในเลือด จึงเป็นวัคซีนหลักในการลดอุบัติการณ์โรคโปลิโอ
สำหรับข้อเสียของวัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอชนิดรับประทาน คือ การกลายพันธุ์และก่อโรคของเชื้อไวรัสโปลิโอที่ถูกทำให้อ่อนฤทธิ๋ ดังนั้นประเด็นเรื่องการกลายพันธุ์และเป็นตัวก่อโรคนี้เอง จึงยังเป็นเรื่องที่จำเป็นต้องพิจารณาทบทวนมาตรการให้วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอชนิดรับประทาน เพื่อลดความเสี่ยงการติดเชื้อนี้
วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอชนิดฉีด (lnactivated polio virus vaccine หรือ Inactivated polio vaccine, IPV)
เป็นวัคซีนที่เตรียมขึ้นจากเชื้อไวรัสโปลิโอที่ตายแล้ว เนื่องจากเป็นวัคซีนชนิดฉีด จึงทำให้ภูมิคุ้มกันของร่างกายต่อเชื้อไวรัสโปลิโอสูงขึ้นเฉพาะในกระเเสเลือด ปัจจุบันวัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอชนิดฉีด มีทั้งอยู่ในรูปวัคซีนชนิดเดี่ยว และวัคซีนชนิดรวมกับวัคซีนอื่น เช่น รวมกับวัคซีนฮิบ เป็นต้น
ปัจจุบัน สำหรับประเทศที่สามารถจัดการกับการติดเชื้อไวรัสโปลิโอให้หมดไปได้ ได้แล้ว ประเทศนั้นจะใช้วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอชนิดฉีด IPV ทดแทนวัคซีนชนิดรับประทาน OPV เนื่องจากลดโอกาสเกิดภาวะติดเชื้อไวรัสโปลิโอจากตัววัคซีนฯเอง เพราะวัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอชนิดฉีด IPVถูกเตรียมขึ้นจากเชื้อไวรัสโปลิโอที่ตายแล้ว แต่วัคซีนฯชนิดรับประทาน OPV เตรียมจากเชื้อฯที่มีชีวิต
ผลลัพธ์ของการได้รับวัคซีนโปลิโอชนิดใดก็ตาม จะเสริมสร้างให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่ผู้ที่ได้รับ หรือเรียกว่า Active immunization วัตถุประสงค์เพื่อป้องกันการติดเชื้อไวรัสโปลิโอ ซึ่งถึงแม้ว่าจะป้องกันโรคนี้ไม่ได้ทั้งหมด แต่ก็ทำให้ความรุนแรงของโรคนี้ลดลง
ใครบ้างที่ต้องรับวัคซีนป้องกันเชื้อโปลิโอ
- เด็กไทยทุกคน วัคซีนโปลิโอเป็นวัคซีนพื้นฐานที่เด็กไทยทุกคนต้องได้รับ ทั้งหมด 5 ครั้ง ที่อายุ2, 4, 6, 18 เดือน และ 6 ปี
- ผู้ใหญ่ที่อยู่ในถิ่นที่ไม่มีการระบาดของโรคโปลิโอ และจะเดินทางไปถิ่นที่มีการระบาดของโรคโปลิโอ
- ผู้ที่ทำงานในห้องปฏิบัติการที่มีโอกาสรับเชื้อโปลิโอโดยตรง
- ที่ไม่เคยได้รับวัคซีนซึ่งบุตรได้รับ OPV
ใครบ้างที่ไม่สามารถรับวัคซีนป้องกันเชื้อโปลิโอ
- วัคซีนชนิดรับประทานไม่ควรให้ในผู้ที่อยู่ในกลุ่มเหล่านี้
- ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ซึ่งกรณีนี้แนะนำให้ใช้วัคซีนชนิดฉีดแทน
- ผู้ที่อยู่บ้านเดียวกับผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง
- ผู้ป่วยมีประวัติแพ้ยาปฏิชีวนะ
- ไม่แนะนำให้ใช้วัคซีนป้องกันไวรัสโปลิโอในหญิงตั้งครรภ์ และในหญิงให้นมบุตร
- วัคซีนชนิดฉีดไม่ควรให้ในผู้ที่อยู่ในกลุ่มเหล่านี้
- ผู้ที่เคยมีประวัติแพ้แบบรุนแรงในการฉีดวัคซีนโปลิโอครั้งก่อน
- มีประวัติแพ้ Streptomycin,neomycin หรือ Polymyxin B ซึ่งเป็นส่วนผสมของวัคซีน
- หากมีไข้ เจ็บป่วยเฉียบพลัน ควรเลื่อนการรับวัคซีนออกไปก่อน รอให้หายป่วยก่อนจึงค่อยมารับวัคซีน กรณีเป็นหวัดเล็กน้อย ไม่มีไข้ สามารถรับวัคซีนได้
วัคซีนป้องกันเชื้อโปลิโอ มีผลข้างเคียงอย่างไร
- หลังจากได้รับวัคซีนป้องกันเชื้อโปลิโอทั้ง 2 รูปแบบ เช่น เด็กอาจร้องงอแง ไม่สบายตัว มีไข้ที่อุณหภูมิสูงมากกว่า 39 องศาเซลเซียส
- เบื่ออาหาร ท้องเสีย อาเจียน
- ส่วนหากได้รับวัคซีนในรูปแบบฉีดเข้ากล้ามเนื้อ อาจพบอาการเพิ่มเติม ณ บริเวณที่ฉีดวัคซีนฯ เช่น เกิดอาการบวม แดง เจ็บ บริเวณที่ฉีด อาจมีอาการเจ็บปวดเฉพาะที่เล็กน้อยไม่มีปฏิกิริยารุนแรงต่อร่างกาย อาการสามารถทุเลาเองได้
ฉีดวัคซีนป้องกันโรคโปลิโอ ที่ภูเก็ตได้ที่ไหน?
ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก ให้บริการที่ใกล้ชิด ด้วยทีมแพทย์เฉพาะทาง พร้อมทั้งทีมงานที่มีความชำนาญ พร้อมให้คำปรึกษาและ การรักษา โดยคุณสามารถเข้ารับบริการได้ทั้ง walk-in หรือนัดหมายล่วงหน้า เพื่อความสะดวกรวดเร็วในการเข้ารับบริการ
ช่องทางการติดต่อ
สาขาลากูน่า
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาลากูน่า ตั้งอยู่ที่ 58/1 ตำบลเชิงทะเล อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต 83100
- เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – อาทิตย์ 09.00 – 21.00 น.
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 236 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/SXaeLrSU9Lx47YPH6
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://pmclaguna.youcanbook.me
สาขาในเมือง
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาเมืองภูเก็ต ตั้งอยู่ที่ 41/7-41/8 ตำบลตลาดเหนือ อำเภอเมืองภูเก็ต จ.ภูเก็ต 83000
- เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – อาทิตย์ 09.00 – 20.00 น.
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 288 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/yeU9qNArGg3qdwZw9
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://pmctown.youcanbook.me
สาขาหอนาฬิกา
- ภูเก็ต เมดิคอล คลินิก สาขาหอนาฬิกา 206/8 ถ. ภูเก็ต ตำบลตลาดใหญ่ อำเภอเมืองภูเก็ต ภูเก็ต 83000
- เปิดบริการทุกวัน จันทร์ – อาทิตย์ 10.00- 20.00น. (ช่วงเเรก)
- สอบถามผ่าน Line id. @pmcphuket (มี @ ด้วยนะครับ)
- เบอร์โทรติดต่อ 096 696 2449
- แผนที่คลินิก https://maps.app.goo.gl/svPvTabmmD1DHe9v9
- จองคิวตรวจออนไลน์ https://phuketmedicalclinic.youcanbook.me
